حسن مرسلوند
201
زندگينامه رجال و مشاهير ايران ( فارسي )
مركز حكمرانى خود ، مشهد ، توسط كلنل محمد تقى خان پسيان كه گرايشات انقلابى داشت و از پشتيبانان دولت كودتا بود ، در روز فروردين 1300 دستگير و پس از چند روز به تهران اعزام شد . البتّه قوام السلطنه اين اقدام كلنل محمد تقى خان پسيان را هرگز فراموش نكرد و بعدها هنگامى كه رئيس الوزرا شد ، دستور سركوب او را صادر كرد و طى جنگى كه درگير شد ، كلنل كه به ميهندوستى شهرتى بسزا داشت به قتل رسيد . قتل كلنل محمد تقى خان پسيان آزردگى خاطر شعرا و روشنفكران را برانگيخت و اين قتل لكهء سياهى شد بر پروندهء سياسى قوام . قوام السلطنه در زندان تهران بود كه حكم رياست وزرايى را دريافت كرد . سياست روز ايجاب مىكرد كه او از زندان يكسره به مقر نخستوزيرى برود و با حريف خشنى همچون رضا خان سردار سپه براى حفظ قدرت مبارزه كند . كابينهء او در 14 خرداد 1300 تشكيل شد 42 . برنامهء مفصلى را تحت عنوان پروگرام كابينه به مجلس گزارش كرد كه مورد تصويب واقع شد 43 . در 8 مهر ماه 1300 ، قوام السلطنه دومين كابينه 44 و در 16 مهر ماه همان سال سومين كابينهاش را تشكيل داد 45 . قوام السلطنه در اين دورهء زمامدارى خود از چند جهت زير فشار بود . در زمينهء سياست خارجى ، در مورد واگذارى امتياز نفت به امريكايىها لايحهاى از طرف دولت قوام به مجلس تقديم شد كه پس از مذاكرات مفصل در مجلس با اصلاحاتى به تصويب رسيد و نزديك بود عملى شود كه با مخالفت صريح دو همسايهء قدرتمند ايران ، روس و انگليس مواجه شد . دولت قوام نتوانسته بود رضايت روس و انگليس را جلب كند و به همين سبب ، در سياست خارجى سخت زير فشار اين دو قطب نيرومند بود . در سياست داخلى هم قوام ، از طرفى مواجه با بلندپروازىها و بىپروايىهاى سردار سپه بود كه مىكوشيد راه را براى به دست گرفتن قدرت هموار كند و از طرفى هم به خاطر گردآورى سفلهها ، دزدها و اشخاص بىكفايت به دور خود ، با مخالفت روشنفكران ، اديبان و تقريبا قشر وسيعى از فرزانگان دوران خود مواجه بود 46 . كابينهء قوام السلطنه در اين دوره چند كار عمدهء ديگر نيز انجام داد كه يكى عقد قرارداد رسمى بين دولت شوروى و ايران و ديگرى معاهدهء افغانستان و ايران ، ايران و چين بود . دولت قوام سرانجام در روز چهارشنبه 29 دىماه 1300 مستعفى شد .